AAOIFI Faizsiz Finans Standartları ve Sermaye Piyasası Kurulu Mevzuatında Sukuk Düzenlemeleri


Creative Commons License

Güçlü F.

II. Business Organization Research Conference, İzmir, Türkiye, 4 - 06 Eylül 2019, ss.1100-1120

  • Basıldığı Şehir: İzmir
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayısı: ss.1100-1120

Özet

İslami finansal araçların İslami kurallara uyumu hem finansal kurumların bünyesinde bulunan hem de düzenleyici otoriteler tarafından oluşturulmuş Şer'i danışma kurullarının denetimine tabidir. Bununla birlikte, endüstride standartlaşmanın sağlanabilmesi amacıyla İslami Finansal Kuruluşlar Muhasebe ve Denetim Kurumu (AAOIFI) ve İslami Finansal Hizmetler Kurulu (IFSB) gibi düzenleyici kuruluşlar yayınladıkları standartlarla tüm dünyada işlem gören İslami finansal araçların ve hizmetlerin sahip olması gereken özellikleri ve işlem süreçlerini belirlemektedir. Bahsi geçen kuruluşlardan özellikle AAOIFI'nin standartları, İslami finans endüstrisinde genel kabul görmüş standartlar olarak görülebilir. AAOIFI'nin yayınladığı standartlardan "Faizsiz Finans Standardı 17: Yatırım Sertifikaları (Sukuk)" standardı, sukukun tanımı, çeşitleri, sukuka ilişkin fıkhî hükümler ve hükümlerin dayanakları, sukuk ihracında dikkat edilmesi gereken kurallar gibi pek çok hususu içermektedir. Bu çalışmanın amacı, AAOIFI faizsiz finans standartlarında ve SPK Kira Sertifikaları Tebliği'nde yer alan sukuk türlerinin incelenmesi ve karşılaştırılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda öncelikle sukuk kavramı ile özellikleri incelenmiş ve sukuk türlerinin dayanak aldığı fıkhi sözleşmeler ele alınmıştır. Daha sonra AAOIFI 17 numaralı faizsiz finans standardında tanımlanan sukuk türleri ve bunların ihraçlarına ilişkin hususlar ile SPK tebliğinde tanımlanan ve özellikleri belirtilen sukuk türleri ele alınmış ve AAOIFI standardı ile SPK tebliğinde yer alan sukuk türleri arasındaki benzerlikler ve farklılık ortaya konulmaya çalışılmıştır. Standartta 9 temel sukuk çeşidi tanımlanmıştır. Bunlardan menfaate malik olmayı sağlayan ve ortaklığa dayalı sukuk çeşitlerinin alt türleri de mevcuttur. Standartta tanımlanan sukuk çeşitlerinin tamamı fıkhi bir ticari sözleşmeye dayanmaktadır. Yine tanımlanan sukuk türlerinin tamamı kar/zarar ortaklığı prensibine dayalı olarak yapılandırılmıştır. SPK düzenlemesinde ise 5 temel sukuk türü tanımlanmıştır. Bunlardan ortaklığa dayalı kira sertifikalarının 2 alt çeşidi bulunmaktadır. AAOIFI standardında tanımlanan selem, müzaraa, müsakat ve muğarase akitlerine dayalı sukuk türlerinin SPK mevzuatında bir karşılığı bulunmamaktadır. Dolayısıyla Türkiye'de söz konusu sukuk türlerinin ihracının gerçekleştirilmesi mümkün değildir.

Compliance of Islamic financial instruments with Islamic rules is subject to the supervision of Shari’ah advisory boards, which are established by both financial institutions and regulatory authorities. In order to achieve standardization in the Islamic finance industry, regulatory agencies such as the Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions (AAOIFI) and the Islamic Financial Services Board (IFSB) determine the characteristics and processes of Islamic financial instruments and services through the standards they issue. Among these organizations, especially AAOIFI's standards can be seen as generally accepted standards in the Islamic finance industry. One of these standards the Shari'ah Standard 17: Investment Sukuk standard explains many issues about sukuk such as its definition, characteristics, types of sukuk, Shari'ah rulings and regulations of the sukuk, and issuance of sukuk. The purpose of this study is to examine and compare sukuk types in AAOIFI Shari'ah Standard and the Capital Market Board's Communiqué on Lease Certificates. For this purpose, first of all, the concept and characteristics of sukuk and also Shari'ah nominated contracts on which sukuk types are based have been examined. After that, the sukuk types defined in the AAOIFI Shari'ah Standard 17 and the topics related to their issuances and the sukuk types defined in the CMB communiqué were discussed and the similarities and differences between the AAOIFI standard and the CMB communiqué were tried to be revealed. The standard defines nine main sukuk types. The certificates of ownership of usufruct and partnership-based certificates have some sub-types. All the sukuk types defined in the standard are based on a Shari'ah nominated contract and structured based on the profit/loss partnership principle. In the CMB communiqué, five main sukuk types are defined. Partnership-based lease certificates have two sub-types. There is no provision in the CMB communiqué for some sukuk types defined on the AAOIFI standard, which are salam sukuk, muzara’ah sukuk, musaqat sukuk and mugharasah sukuk. Therefore, it is not possible to issue these types of sukuk in Turkey.