Hoca Ahmed Yesevî’nin hayatı, eserleri ve Yesevîlik araştırmalarının bazı meseleleri üzerine


KHASANOV N.

I. Uluslararası Hoca Ahmed Yesevi Sempozyum, Ankara, Türkiye, 28 - 29 Nisan 2016, cilt.1, no.2016, ss.659-669

  • Cilt numarası: 1
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.659-669

Özet

Bilindiği üzere, Türkistan Piri ve Arifler Sultanı Hoca Ahmet Yesevî hazretlerinin hayatı, fikir-görüşleri ve öğretisi yüz yıllardır Türklerin manevi, dini, siyasi, sosyal ve edebi hayatını etkileye gelmektedir. Hoca Ahmed Yesevî’nin hayatı, eserleri ve görüşlerine olan ilgi ve alaka, o henüz hayattayken başlamıştı. Nitekim Sufi Muhammed Danışmend, Mevlana Koylaki hem de İmam Sığnaki ile başlayan Ahmed Yesevi ile ilgili terceme-i hâl ve menkıbe yazma geleneği zamanla gelişerek, daha sonraki yüzyıllarda Hoca İshak Ata, Ahmed b. Hazini, Âlim Şeyh Azizan, Zinde Ali Mirek, Muhammed Şerif Buhari, Seyyid Ahmed Merginani gibi müelliflerin eserlerinde Ahmed Yesevî ve fikirlerine geniş yer verildi. Neticede Orta Asya Tasavvuf edebiyatında Yesevîlik literatürü oluştu. 19.yüzyıldan itibaren Ahmed Yesevî ve Yesevîlik konusuna olan ilgi gittikçe artarak konuyu bilimsel açıdan inceleme çalışmaları başladı. Bu sürecin etkisiyle 20.yüzyıla gelindiğinde Yesevi araştırmaları genişleyerek bağımsız bir alana dönüştü. Son dönemlerde bu sahada ister Doğu dünyasında olsun, ister Batı’da olsun birçok çalışma yapıldı. Neticede Yesevîlik araştırmalarında epey ilerleme kaydedildi. Buna rağmen Ahmed Yesevî hayatı, hikmetleri ve Yesevîlik araştırmalarında henüz çözülmeyen bazı sorunlar devam etmektedir. Örneğin, yukarıda adı geçen kaynak eserlerin keşfedilerek tanıtılmış olmasına rağmen hâlâ kütüphanelerde Hoca Ahmed-ı Yesevî ve Yesevîlik ekolüyle ilgili henüz araştırılmayan birçok eserin bulunması; Tasavvufi Türk edebiyatında yüz yıllardır devam ederek, Türklerin edebi-manevi hayatına yön vermiş olmasına rağmen hikmetlerin geniş ölçüde açıklanarak şerh edilmemesi; Hikmetlerin müellifliği konusuna çözüm getirme amacıyla Yesevi’nin yaşadığı dönemin sosyal, siyasi, kültürel, edebi, lisanî açılardan araştırılmaması ve bu şartlardan yola çıkarak hikmetlerin detaylı bir şekilde incelenmemesi; “Divan-ı hikmet”teki hikmetlerin hangileri Yesevî’ye ait, hangilerinin takipçilerine ait olduğunu ayırt etmek için karşılaştırma çalışmasının yapılmaması; Attar, Cami, Nevâi gibi Şark’ın onlarca önemli bilim adamlarının Yesevi ile ilgili değerli görüşlerinin incelenmemesi; Türk edebiyatının önemli bir faslını oluşturan Yesevi şiirlerinin edebiyat tarihi açısından mahsus araştırılmaması; “Divan-ı hikmet”in karşılaştırmalı metninin hazırlanmaması ve açıklamalı neşrinin yapılmaması; “Divan-ı hikmet”in ilmi şerh, tahlil ve telkinlerini yapılmaması; Hem de hikmetlerin dil özelliklerine dair sorunun çözülmesine yönelik karşılaştırılmalı çalışmanın gecikmesi gibiler bu alanda gerçekleştirilmesi gereken vazifelerdir. Bildiride bunlardan bahsedilecektir.

It is known that, of life, works, ideas and teachings of the Piri Turkestan and Arif Sultan Khoja Ahmad Yassawi one hundred years of Turkic moral, religious, political, social and literary life comes into affect. Ahmad Yassawi life, interest in the works and vision he had begun alive. Indeed Sufi Muhammad Danishmand, Mawlanah Quylaqi is developed over time about writing a biography and tales tradition began with Ahmad Yassawi with both İmam Sighnaqi in the next hundred years Khoja Ishaq ancestors; Ahmad b. Khazini; Alim Sheikh Azizan; Zinde Ali Mirak, Muhammad Sharif Bukhari, Sayid Ahmad Marghinani new works of authors such as Ahmad Yassawi and was given broad ideas. As a result, the Central Asian Sufi literature Yassawism literature occurred. From the 19th century, interest in the subject matters increasingly Ahmad Yassawi and Yassawism began scientifically inspection work. When this process is the influence of the 20th century, the bride was transformed into an independent area of research expands Yassawi. Lately, they want to get on the field in the Eastern world, whether in the West has done several studies. As a result, some progress was recorded in Yassawism research. Nevertheless, Ahmad Yassawi life, wisdom and some problems are not resolved yet Yassawism research branch continues. For example, although the above-mentioned source was introduced discovered still works in our library Khoja Ahmad Yassawi and Yassawism not yet explored the many artifacts related to school there; Sufi hundred years of Turkic literature continued, largely explained referring to interpretations of the wisdom of the Turkic literary and spiritual life; Wisdom in order to bring a solution to the issue of authorship Ahmad Yassawi lived period of social, political, cultural, literary, investigating and examining in detail the terms of the license, the wisdom based on these conditions; “Divan-i hikmat” of which only the wisdom Yassawi, comparison of published court to distinguish between that which belongs to his followers; Valuable opinions about Yassawi such scholars of East as Attar, Jami, Navai, should be carefully studied and comparatively; The evaluation off in terms of literary history Yasawi poetry, an important chapter of Turkic literature; “Divan-i hikmat” on the basis of credible compilation of manuscripts and annotated text of the preparation and publication of comparative wisdom of publishing; The preparation for publishing works related to Yassawism source, simplifying the publication of the text; Sufism, Language and Literature experts working with partners “Divan-i hikmat” in scientific commentary, analysis and make their suggestions; Finally, “Divan-ı hikmat” as its comparison with the work of the council Karahanids period to resolve the problem of the language features are the work of the task should be carried out in this area.