Konutlarda Kübik Mimari Arayışları ve Dairesel Cepheler: Karabük Örneği


Saraçoğlu Gezer A. M.

Ankara 2. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Ankara, Türkiye, 6 - 08 Mart 2020, ss.37-44

  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.37-44

Özet

Sivil mimari içerisinde konutlar, her zaman merak edilen ve araştırılan konular arasında yer almaktadır. İnsanlık tarihi kadar geçmişe sahip olan konut tarihinin oluşumu, gelişimi ve dönüşümünün, içinde bulunduğu dönemdeki her türlü faktörden etkilendiğini söylemek mümkündür. Konut tipolojilerinde yaşanan değişimler incelendiğinde, gerçekleşen her değişimin insanlık tarihindeki bir değişime de denk geldiği anlaşılmaktadır. Türkiye’de konutun değişim yaşadığı dönemlerden biri Cumhuriyet’in kurulmasıdır ve bu etki önemli bir dönüm noktası sayılmaktadır. Her geçen gün sayıları azalan bu dönem yapılarının araştırılmasının, tespit ve analizlerinin yapılmasının önemli olduğu düşünülmektedir.

 

Cumhuriyetin ilanı ile değişen rejimin birçok farklı alanda da değişim ihtiyacı getirmesi doğal bir sonuçtur. Mimarlık da bundan payını almış ve süreç içerisinde kendi ‘Milli Mimari’sinin oluşması için adımlar atılmıştır. Yeni anlayış ile modernleşme çabaları da her kesim tarafından hissedilir düzeye gelmiştir. Erken Cumhuriyet Dönemi’nin hedeflerinden biri olan ‘modernleşme’ hareketleri ile, genellikle kamu yapılarındaki değişimlerden bahsedilmekte, ancak sivil mimaride de değişim yaşanmaktadır. Yalnızca cephelerde değil, iç mekanda da ‘ev’ kavramanın tamamen değiştiği görülmektedir. Bu değişimlerden ‘Kübik Mimari’ fikrinin etkilediği ilk apartmanlar İstanbul’da 1930’lu yıllarda inşa edilmeye başlanmıştır. Kübik apartmanlarda özellikle yuvarlak köşeli tasarlanmış olan yapılar, konut üretimindeki modernleşmenin simgeleri haline gelmiştir. Dönemine göre taşra sayılabilecek kentlerde kübik yapı örneklerinin uygulanması ise 1940’lardan sonra olmuştur.

 

Karabük, ‘Cumhuriyet Kenti’ olarak anılan ve Erken Cumhuriyet Dönemi’nde Karabük Demir-Çelik Fabrikası’nın temellerinin atılmasıyla kurulmuş bir şehirdir. Bu bağlamda dönemin tüm ‘modernleşme’ hareketlerinin gözlemlenebildiği, rasyonel ve işlevsel yapılara sahip yeni bir sanayi kenti olarak karşımıza çıkmaktadır. ‘Ev’ kavramının yalın haliyle bile modernin ve modernleşmenin karşılığı olarak kullanıldığı bu dönemde, Karabük’te de kübik mimari anlayışından etkilenen apartman örnekleri bulunmaktadır. Bu dönemin etkilerinin yalnızca Merkez ilçede değil, Safranbolu ilçesinde yer alan konut yapılarında da ortaya çıktığı görülmektedir.

 

Erken Cumhuriyet Dönemi etkisiyle uygulanan dairesel cepheler, Karabük’te cephelerin dairesel olarak tasarlandığı ya da balkon çıkmalarının dairesel yapılarak benzer görsel etkinin verildiği yapılar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışmada, Karabük ilinin Merkez ve Safranbolu ilçelerinde bulunan, Kübik Mimari örnekleri olan dairesel cepheli yapılar tespit edilecektir. Bu örnekler konut işlevine sahip olanlar, işlev değişikliğine uğramış olanlar ve günümüze hiç ulaşamamış olanlar olarak üç ayrı kategoride incelenecektir.

 

Anahtar Kelimeler: Erken Cumhuriyet Dönemi, Konut, Kübik Mimari

In civil architecture, housing is among the topics that are always curious and researched. It is possible to say that the formation, development and transformation of the history of housing, which has a history as much as human history, are affected by all kinds of factors in its period. When the changes in the housing typologies are analyzed, it is understood that every change that takes place also corresponds to a change in the history of humanity. One of the changing eras of housing is the establishment of Republic and this effect is considered an important turning point. It is thought that it is important to investigate, determine and analyze the structures of this period, the number of which is decreasing day by day.

 

It is a natural result that the regime that has changed with the declaration of the Republic has brought a need for change in many different fields. Architecture has taken its share from this and steps have been taken to create its own ‘National Architecture’ in the process. With the new understanding, modernization efforts have become noticeable by every segment. ‘Modernization’ movements, which are one of the goals of the Early Republican Period, generally mention about changes in public buildings, but the is also a change in civil architecture too. It is seen that the concept of ‘house’ has changed completely not only on facades but also in the interior design. The first apartment buildings, which were influenced by the ‘Cubic Architecture’, started to be built in Istanbul in the 1930s. The buildings designed especially with rounded corners in the cubic apartments have become the symbols of the modernization of the housing production. The implementation of the cubic building samples in the provincial was after 1940s.

 
Karabük is a city known as ‘The City of the Republic’ and was established in the Early Republican Period by laying the foundations of the Karabük Iron-Steel Factory. In this context, it emerges as a new industrial city with rational and functional structures where all the ‘modernization’ movements of the period can be observed. In this period, where the concept of ‘house’ was used as a counterpart of modernity and modernization, examples of apartments that are influenced by the cubic architecture concept are also existed in Karabük. It is seen that the effects of this period occurred not only in the Central district, but also in the residential buildings in Safranbolu district.
 
In Karabük, circular facades, which were applied under the influence of the Early Republican Period, are the structures where the facades are designed circularly or where the balconies are made circular for making the similar visual effect. In this study, examples of circular facade structures with cubic architecture, located in the Central and Safranbolu districts of Karabük province, will be identified. These examples will be examined in three different categories: those with a housing function, those with a changed function and those that have never reached the present day.
 

Keywords: Early Republican Period, Housing, Cubic Architecture