Tarihi Çevrede Mekansal Aidiyet: Yörük Köyü Örneği


Öztürk S. M. , Halaç H. H.

ANKARA II. ULUSLARARASI BİLİMSEL ARAŞTIRMALAR KONGRESİ, Ankara, Türkiye, 6 - 08 Mart 2020, ss.100-108

  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.100-108

Özet

Aidiyet, kullanıcının bir yer ile duygusal bir bağ kurması ve kendini o mekânın bir parçası olarak görmesi şeklinde tanımlanmaktadır. Kentsel mekânda bireyin yaşamını sürdüğü ve deneyim sahibi olduğu alanlar, insanın temel gereksinmelerinden olan aidiyet duygusunun bir unsuru olarak belirtilmektedir. Bireyin mekân ile kurduğu sosyal etkileşim sonucunda bireysel olarak anlamlandırılan fiziksel alanlara karşı ortaya çıkan duygusal bağlar ise mekânsal aidiyet kavramını ortaya çıkarır. Mekânsal aidiyet sadece bir etki tepki sonucu oluşan bir duygu olarak değerlendirilmeyip, bellekte yer edinmiş tüm bilgilerin oluşturduğu çok katmanlı bir yapıdır. Kentlerde kullanıcılara aidiyet duygusunun kazandırılmasında tarihi alanlar önemli bir rol oynamaktadır. Bu alanlar, tarihe tanıklık etmiş yerel mimari örneklerinin bulunduğu, geleneksel yaşam biçiminin deneyimlenebileceği yerlerdir. Ancak günümüzde küreselleşme etkisi ile tarihi alanlarda yaşanan hızlı işlev ve kullanıcı değişikliği, yere özgü değerlerin devamlılığı konusunda sorunların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu anlamda tarihi alanlarda kullanıcının yaşadığı mekâna duyduğu aidiyetin güçlendirilmesi ile mekânın sosyal ve kültürel sürekliliğine katkıda bulunulacağı düşünülmektedir. Bunun yanında yerin özgün değerlerinin geleceğe aktarılması sırasında oluşacak problemlerin de önüne geçilebilecektir.

Çalışma alanı olarak, büyük ölçüde korunmuş tarihi dokuya sahip olan ve ekonomik- sosyal sebeplerle başlayan göç sorası mekânsal değişim sürecini yaşayan Yörük köyü seçilmiştir. Köy; tarihi boyutu, anıtsal değeri ve mimari eserlerinin özelliklerinin yanında, doğal zenginlikleriyle de nadir alanlardandır. Bu nedenle sene boyunca yerli ve yabancı turistler bölgeyi ziyaret etmektedir. Çalışmada Yörük köyü kullanıcılarının mekânsal aidiyetinin ölçülmesi hedefiyle nicel veri toplama yöntemi olan anket kullanılmıştır. Literatür incelendiğinde aidiyet kavramını ifade eden birçok benzer terim bulunmaktadır. Topluluk duygusu, yere bağlılık, yer kimliği ve yer duygusu bunlardan bazılarıdır. Anket çalışması, mekânsal aidiyet kavramı ile aidiyet kavramının alt ifadelerini doğrudan ve dolaylı olarak ölçmeyi amaçlayan sorular içermektedir. Köyde yaşayan 35 kullanıcıya uygulanan anket sonuçları analiz edilerek, frekans dağılımları tablolar halinde sunulmuştur. Çalışma sonucunda, Yörük köyünün göç sonrası yaşadığı mekânsal değişime odaklanılmış ve kullanıcılarının mekânsal aidiyet duygusunun düzeyi belirlenmiştir. Elde edilen veriler yoluyla köye dair koruma ve kalkınma konularında gerçekleştirilecek olan çalışmalara katkı sağlayacak önerilerde bulunulmuştur.